Ból pod dużym palcem stopy, zwłaszcza podczas chodzenia, biegania albo wspinania się na palce, może mieć związek z niewielkimi kośćmi ukrytymi w ścięgnach. Trzeszczka to właśnie taka kość, która pomaga przenosić obciążenia i sprawnie zginać palec. Wyjaśniam, gdzie się znajduje, jaką pełni funkcję, co oznacza jej stan zapalny oraz kiedy potrzebna jest konsultacja lekarska.
Trzeszczka pomaga stopie przenosić obciążenia podczas ruchu
- Trzeszczka to mała kość wbudowana w ścięgno lub położona w pobliżu stawu.
- W przedniej części stopy najczęściej występują dwie trzeszczki pod stawem dużego palca.
- Jej zadaniem jest ochrona ścięgna, zmniejszanie tarcia i poprawa dźwigni mięśni.
- Ból może powodować przeciążenie, zapalenie, uraz albo złamanie zmęczeniowe.
- Podstawą leczenia zwykle jest odciążenie bolesnego miejsca i odpowiednie obuwie.
Trzeszczka to mała kość wbudowana w ścięgno
Trzeszczka, po łacinie os sesamoideum, jest niewielką kością znajdującą się w obrębie ścięgna albo przy torebce stawowej. Nie należy jej mylić z odłamkiem kostnym. To prawidłowy element budowy ciała, który powstaje tam, gdzie ścięgno jest regularnie narażone na nacisk i tarcie.
Największą trzeszczką w organizmie jest rzepka. W stopie najczęściej spotykamy dwa małe, zaokrąglone elementy położone pod głową pierwszej kości śródstopia, czyli dokładnie pod stawem dużego palca. Ich liczba i kształt mogą jednak nieznacznie różnić się u poszczególnych osób.
| Miejsce występowania | Znaczenie |
|---|---|
| Pod stawem dużego palca | Ułatwia odbicie stopy od podłoża i chroni ścięgna. |
| W obrębie dłoni i palców | Poprawia pracę ścięgien podczas chwytania i zginania palców. |
| W stawie kolanowym jako rzepka | Zwiększa skuteczność mięśnia czworogłowego uda. |
Najprościej wyobrazić ją sobie jako mały element dystansujący. Dzięki niemu ścięgno nie przesuwa się bezpośrednio po kości, a mięsień może działać pod korzystniejszym kątem. To niewielka struktura, ale podczas każdego kroku wykonuje pracę, której często nie zauważamy.
Gdzie znajduje się trzeszczka w stopie i jak działa
Trzeszczki stopy leżą po stronie podeszwowej, pod stawem śródstopno-paliczkowym dużego palca. Jedna znajduje się zwykle bliżej środka stopy i określa się ją jako przyśrodkową, a druga leży bardziej bocznie. Razem tworzą z kośćmi, ścięgnami i więzadłami tak zwany aparat trzeszczkowy.
Podczas chodzenia nacisk przechodzi przez piętę, śródstopie i przodostopie. W fazie odbicia duży palec zgina się ku górze, a trzeszczki pomagają przenieść siłę z mięśni na podłoże. Dlatego ból w tym miejscu często nasila się przy bieganiu, skakaniu, tańcu i chodzeniu na wysokich obcasach.
Na pracę tych kości wpływa także ustawienie całej stopy. Płaskostopie, stopa wydrążona, ograniczona ruchomość dużego palca czy koślawość palucha mogą zmieniać rozkład nacisku. Sama obecność trzeszczki nie oznacza więc problemu. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy jest przeciążona i czy wywołuje objawy.
Dlaczego trzeszczka zaczyna boleć
Najczęstszą przyczyną dolegliwości jest powtarzalne przeciążenie. Dochodzi wtedy do podrażnienia kości, ścięgna i tkanek znajdujących się wokół nich. Taki stan określa się jako zapalenie trzeszczek, czyli sesamoiditis.
Przeczytaj również: Ból mięśnia strzałkowego krótkiego - jak go rozpoznać?
Typowe przyczyny dolegliwości
- nagłe zwiększenie liczby treningów, biegów lub skoków,
- chodzenie w twardym, cienkim albo źle dopasowanym obuwiu,
- częste noszenie wysokich obcasów,
- uraz bezpośredni, na przykład uderzenie lub upadek,
- złamanie zmęczeniowe powstające wskutek wielokrotnych mikrourazów,
- nieprawidłowe ustawienie stopy i przeciążenie przodostopia.
Objawy zwykle obejmują ból pod dużym palcem, tkliwość przy dotyku, obrzęk albo zasinienie. Dolegliwości mogą być wyraźniejsze przy zginaniu palca i podczas odbicia od podłoża. Jeśli ból pojawił się nagle po urazie i szybko narasta, trzeba brać pod uwagę pęknięcie lub złamanie trzeszczki, a nie tylko stan zapalny.
U części osób występuje tak zwana trzeszczka dwudzielna. Składa się ona z dwóch części, które powstały rozwojowo i nie muszą oznaczać przebytego złamania. Problem pojawia się wtedy, gdy miejsce to zaczyna boleć po przeciążeniu lub urazie.
Jak rozpoznać problem i kiedy potrzebna jest konsultacja
Rozpoznanie zaczyna się od rozmowy o rodzaju bólu, aktywności fizycznej i obuwiu. Lekarz lub fizjoterapeuta ocenia miejsce największej tkliwości, ruchomość dużego palca oraz sposób obciążania stopy. Ważne jest też odróżnienie dolegliwości trzeszczek od metatarsalgii, urazu stawu, odcisku czy zmian związanych z koślawością palucha.
Podstawowym badaniem obrazowym jest zwykle RTG stopy. Może pokazać złamanie, ustawienie kości albo trzeszczkę dwudzielną. Przy utrzymujących się objawach lekarz może zlecić rezonans magnetyczny, tomografię komputerową lub USG, ponieważ niektóre uszkodzenia przeciążeniowe nie są widoczne na początkowym zdjęciu rentgenowskim.
Nie zwlekałbym z konsultacją, jeśli ból trwa dłużej niż kilka dni mimo odciążenia, pojawił się po urazie, towarzyszy mu wyraźny obrzęk albo nie można normalnie stanąć na stopie. Szybszej oceny wymagają także drętwienie, narastające zaczerwienienie, gorączka i rana w okolicy bolesnego miejsca.
Co zwykle pomaga przy bólu trzeszczki
W łagodnych przypadkach najważniejsze jest ograniczenie czynności, która wywołuje ból. Nie oznacza to całkowitego unieruchomienia na własną rękę, ale czasową rezygnację z biegania, skoków i długich spacerów po twardym podłożu. Pomocne może być chłodzenie przez 15-20 minut kilka razy dziennie, z zabezpieczeniem skóry cienkim materiałem.
Duże znaczenie ma obuwie. Najlepiej sprawdza się model z szerokim przodem, stabilną podeszwą i odpowiednią amortyzacją. Wkładka albo miękka podkładka odciążająca trzeszczkę może zmniejszyć nacisk, ale powinna być dobrana do budowy stopy. Źle umieszczona podkładka potrafi przesunąć obciążenie w inne miejsce i nasilić problem.
W razie silniejszego urazu lekarz może zalecić taping, but pooperacyjny, ortezę albo czasowe unieruchomienie. Przy złamaniu lub poważnym przeciążeniu okres ochrony może trwać około 4-6 tygodni, choć zależy to od obrazu badań i tempa gojenia. Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne warto stosować tylko zgodnie z ulotką lub zaleceniem specjalisty, szczególnie przy chorobach żołądka, nerek i układu krążenia.
Operacja jest rzadko potrzebna. Rozważa się ją głównie przy przewlekłym bólu, nieprawidłowym zroście albo braku poprawy mimo leczenia zachowawczego. Moim zdaniem największym błędem jest powrót do sportu tylko dlatego, że ból na chwilę się zmniejszył. Tkanki mogą nadal nie być gotowe na pełne obciążenie.
Co zapamiętać o trzeszczkach stopy
Trzeszczka jest małą, prawidłową kością, która wspiera pracę ścięgien i pomaga stopie odbijać się od podłoża. Samo jej występowanie nie oznacza choroby. Znaczenie ma dopiero ból, obrzęk, ograniczenie ruchu lub objawy po urazie.
Najrozsądniejsze postępowanie to szybkie odciążenie bolesnego miejsca, zmiana obuwia i obserwacja objawów. Jeżeli dolegliwości nie mijają, nasilają się albo utrudniają chodzenie, potrzebna jest ocena specjalisty i ewentualne badania obrazowe, ponieważ zapalenie i złamanie wymagają innego postępowania.
